HỘI THẢO KHOA HỌC “NGHIÊN CỨU, ĐÀO TẠO CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP VĂN HOÁ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC HIỆN NAY”
Phát biểu khai mạc và trình bày báo cáo đề dẫn, TS. Lê Thị Thu Hương nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của công nghiệp văn hóa đối với sự phát triển của Thủ đô và cả nước. Theo báo cáo đề dẫn, các trường đại học có trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực có kiến thức chuyên môn, năng lực sáng tạo và kỹ năng thực hành; đồng thời cần tăng cường kết nối với các thiết chế văn hóa, doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng để chương trình đào tạo gắn với yêu cầu nghề nghiệp.
Ảnh TS. Lê Thị Thu Hương, Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế trình bày báo cáo đề dẫn tại Hội thảo
Gắn quản trị di sản với đào tạo và phát triển nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa
Phiên buổi sáng tập trung vào các vấn đề đo lường, quản trị dự án, bảo tồn di sản, liên kết vùng và phát huy nguồn lực cộng đồng. Qua các tham luận, một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra: phát triển công nghiệp văn hóa cần đi cùng với đào tạo đội ngũ nhân lực có khả năng kết nối tri thức văn hóa với năng lực sáng tạo, tổ chức và triển khai hoạt động trong thực tiễn.
PGS.TS. Nguyễn Đức Chiện trình bày tham luận “Kinh nghiệm xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa ở một số quốc gia châu Á và gợi ý đối với Hà Nội, Việt Nam”. Báo cáo nhấn mạnh vai trò của hệ thống chỉ tiêu trong nhận diện quy mô, theo dõi hoạt động và cung cấp căn cứ cho hoạch định chính sách. Đây cũng là gợi ý về yêu cầu đào tạo nhân lực có năng lực khai thác, phân tích dữ liệu và vận dụng thông tin vào công tác quản lý, đánh giá các lĩnh vực công nghiệp văn hóa.
Từ thực tiễn di sản, ThS. Nguyễn Hồng Chi chia sẻ tham luận “Xây dựng và quản lý các dự án về công nghiệp văn hóa: Thực tiễn từ di sản Hoàng thành Thăng Long”. Trường hợp này cho thấy người làm công nghiệp văn hóa cần hiểu giá trị và nguyên tắc bảo tồn di sản, đồng thời có kỹ năng xây dựng, điều phối và quản lý dự án phù hợp với đặc thù của từng không gian văn hóa. Năng lực khai thác di sản vì vậy phải được hình thành trên cơ sở kết hợp kiến thức chuyên môn với kinh nghiệm thực hành và trách nhiệm nghề nghiệp.
Các tham luận về cộng đồng và làng nghề làm rõ vai trò của tri thức bản địa, kỹ năng nghề và chủ thể văn hóa trong chuỗi giá trị sáng tạo. Với báo cáo “Nguồn nhân lực cộng đồng trong phát triển công nghiệp văn hóa tại các làng nghề Hà Nội: Tiếp cận từ kinh nghiệm Nhật Bản”, TS. Phạm Thị Nhạn đề cập khả năng huy động nghệ nhân và cộng đồng địa phương tham gia phát triển sản phẩm văn hóa. TS. Nguyễn Thị Thanh Hoà phân tích liên kết vùng trong bảo tồn và phát triển làng nghề giấy dó tại Hà Nội, Bắc Ninh và Cao Bang.
Trong khi đó, TS. Lường Thế Anh và ThS. Nguyễn Văn Hoàn tiếp cận nghề làm xôi Phú Thượng từ góc nhìn dân tộc học, tập trung vào tri thức bản địa, quá trình trao truyền nghề và sức sống của di sản. Những nghiên cứu này gợi mở yêu cầu đào tạo nhân lực biết phối hợp với cộng đồng, tôn trọng tri thức nghề và kết nối các nguồn lực địa phương với hoạt động sáng tạo.
Từ những vấn đề trên, đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa trong bối cảnh hiện nay cần được nhìn nhận theo hướng liên ngành và gắn với môi trường nghề nghiệp. Người học cần được trang bị nền tảng về văn hóa, di sản và cộng đồng, đồng thời phát triển kỹ năng tổ chức sự kiện, quản trị dự án, giao tiếp và làm việc với các chủ thể khác nhau. ThS. Lê Ngọc Hinh trình bày tham luận về kỹ năng dẫn chương trình trong các sự kiện công nghiệp văn hóa, gắn với kinh nghiệm và bài học dành cho sinh viên ngành Văn hóa học. ThS. Trịnh Phan Thị Phong Lan giới thiệu mô hình thiết kế học phần tích hợp văn hóa, ngôn ngữ và tiếng Anh chuyên ngành (CLIL–ESP) trong các chương trình đào tạo công nghiệp văn hóa tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội. Hai tham luận cùng cho thấy việc phát triển năng lực nghề nghiệp cần được đưa vào chương trình đào tạo thông qua những nội dung tích hợp, tình huống thực hành và cơ hội vận dụng kiến thức.
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng đòi hỏi khả năng thích ứng với công nghệ, phương thức sáng tạo và môi trường hợp tác đa dạng, nhà trường cần tăng cường kết nối đào tạo với di tích, làng nghề, doanh nghiệp và cộng đồng. Qua đó, sinh viên có điều kiện tiếp cận thực tiễn, rèn luyện kỹ năng và hiểu rõ hơn trách nhiệm của người làm nghề trong việc sáng tạo giá trị văn hóa, bảo tồn di sản và phục vụ cộng đồng.
Đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo
Phiên buổi chiều tập trung vào ẩm thực, giáo dục di sản, âm nhạc truyền thống và định hướng đào tạo gắn với công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo.
ThS. Đặng Thị Ánh Tuyết trình bày nghiên cứu “Nghiên cứu thực trạng khai thác giá trị ẩm thực phố cổ Hà Nội trong công nghiệp văn hóa hiện nay”, đặt vấn đề về cách nhận diện và phát huy giá trị ẩm thực trong không gian văn hóa đô thị. ThS., NCS. Ngô Thị Minh và ThS. Đỗ Tuấn Anh chia sẻ tham luận về giáo dục di sản Hát nhà tơ – Hát múa cửa đình cho thế hệ trẻ theo hướng trải nghiệm; ThS. Đỗ Tuấn Anh tiếp tục trình bày vấn đề dạy học nhạc cụ truyền thống Việt Nam theo định hướng phát triển năng lực sáng tạo.
Ở góc độ chương trình đào tạo, TS. Nguyễn Thị Hồng Chuyên phân tích định hướng đổi mới chương trình ngành Việt Nam học nhằm phát huy giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số. ThS. Nguyễn Thị Yến đề cập yêu cầu đào tạo nhân lực du lịch chất lượng cao gắn với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.
Các tham luận và ý kiến trao đổi cho thấy đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa cần kết hợp nền tảng chuyên môn với năng lực thực hành, sáng tạo và tổ chức hoạt động. Những nội dung được thảo luận cũng nhấn mạnh khả năng hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp, thiết chế di sản và nghệ nhân; tạo thêm cơ hội để sinh viên học tập, thực hành và trải nghiệm trong môi trường nghề nghiệp.
Phát biểu tại Hội thảo, TS. Bùi Văn Tuấn nhấn mạnh chương trình đào tạo cần bám sát yêu cầu thực tiễn, chú trọng tư duy sáng tạo, kỹ năng ứng dụng công nghệ, năng lực quản trị dự án và ngoại ngữ. Những kết quả trao đổi tại hội thảo là cơ sở để tiếp tục rà soát nội dung, phương pháp đào tạo và mở rộng kết nối giữa nhà trường với các chủ thể đang tham gia vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa.
Hội thảo khép lại sau một ngày làm việc với 12 báo cáo và các phiên thảo luận chuyên môn. Sự kiện góp phần tăng cường trao đổi học thuật giữa Trường Đại học Thủ đô Hà Nội với các nhà khoa học, trung tâm di sản và cơ sở đào tạo; đồng thời gợi mở những hướng nghiên cứu và đào tạo gắn với thực tiễn phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô và cả nước.
Bài và ảnh: Ngô Minh
